ҚР-ның жасанды интеллект туралы заңы: ЖИ енгізетін мекеме нені білуі керек
Мазмұны
2026 жылғы 18 қаңтардан бастап Қазақстанда «Жасанды интеллект туралы» заң қолданылады. ЖИ ассистенттері мен аналитиканы енгізетін ғылыми институттар, мемлекеттік мекемелер және компаниялар үшін бұл жай ғана дерексіз жаңалық емес: заң деректерді қорғауға және ЖИ жүйелерінің жұмысы үшін жауапкершілікке қойылатын талаптарды белгілейді.
Бұл мақала заңгерлік кеңес емес. Ол ЖИ жобасын іске қоспас бұрын заңгермен және мердігермен қандай мәселелерді талқылау керектігін түсінуге көмектеседі.
Енгізу үшін маңызды негізгі ережелер
Деректерді қорғау және құпиялылық
Заң ЖИ жүйелері жұмыс істегенде деректерді қорғауды қамтамасыз етуді, рұқсатсыз қол жеткізудің алдын алуды және дербес деректер туралы заңнаманы сақтауды талап етеді.
ЖИ жүйелерінің түрлері
Заң ашық, жабық және жергілікті ЖИ жүйелерін ажыратады. Жүйені пайдалану және қорғау тәсілдері оның түріне байланысты. Құпиялығы маңызды деректермен жұмыс істейтін мекемелер үшін бұл жабық және жергілікті шешімдерді таңдауға негіз болады.
Дербес деректер
Дербес деректер туралы заңнама оларды Қазақстан аумағындағы деректер базасында сақтауды талап етеді. Оларды беру және өңдеу үшін заңды негіз немесе субъектінің келісімі қажет. Бұл азаматтардың өтініштерін, медициналық, кадрлық немесе студенттерге қатысты деректерді өңдейтін ЖИ жүйелеріне тікелей қатысты.
Тәуекелі жоғары жүйелер
Маңызды салалардағы ЖИ жүйелеріне мемлекеттік жүйелерге қойылатын талаптармен салыстыруға болатын ақпараттық қауіпсіздік талаптары күшейтіліп қойылған, ал иелері жүйенің жұмысын бақылауға және тәуекелдерді басқаруға міндетті.
ЖИ жобасын іске қосу алдындағы сұрақтар
- Жүйе қандай деректерді өңдейді және олардың арасында дербес деректер бар ма?
- Деректерді өңдейтін серверлер нақты қай жерде орналасқан?
- Деректер шетелдік ЖИ провайдерлеріне беріле ме?
- Жүйе тәуекелі жоғары жүйелерге жата ма?
- Пайдаланушылар ЖИ-мен жұмыс істеп жатқанын қалай біледі?
- ЖИ нәтижелері негізінде шешімді кім қабылдайды?
- Жүйенің жұмыс журналы жүргізіле ме?
- Сұрау бойынша деректер қалай жойылады?
Бұл әртүрлі ұйымдар үшін нені білдіреді
- Ғылыми-зерттеу институттары мен университеттер: зияткерлік меншік және студенттер мен қызметкерлердің дербес деректері.
- Мемлекеттік мекемелер: қызметтік ақпарат, азаматтардың өтініштері, ақпараттық қауіпсіздік талаптары.
- Медициналық ұйымдар: медициналық деректер үшін жабық немесе жергілікті орта құптарлық.
- Компаниялар: чат-боттар мен CRM жүйелеріндегі клиенттердің дербес деректері.
Жиі қойылатын сұрақтар
Шетелдік ЖИ сервистерін пайдалануға бола ма?
Иесіздендірілген және жария деректер үшін әдетте болады. Дербес және құпия деректерге қатысты тәуекелдер мен деректерді жергілікті жерде сақтау талаптарын заңгермен бірге бағалау қажет.
Пайдаланушыларға олармен ЖИ жұмыс істеп жатқанын хабарлау қажет пе?
Бұл жақсы тәжірибе әрі заң талаптарын ескере отырып, заңгермен тексерген жөн болатын мәселе.
Қазірдің өзінде жұмыс істеп тұрған жүйелермен не істеу керек?
Түгендеу жүргізу: қандай деректер, қайда және қандай негізде өңделетінін анықтау.
